Stećci su svedoci jednog burnog prohujalog vremena. Kuga, ratova, nastanak naroda i religija … Danas znamo da su stećci kameni nadgrobni spomenici karakteristični za period XII do XVII veka na delu Balkana. Stariji stećci su ležeći dok su mlađi češće uspravni. Mali broj stećaka je uspravan (oko 5%) i sa natpisima (manje od 9%). Većina stećaka su na dve vode i težine oko 30 tona (više od 65%). Ornamentika stećaka predstavlja lepezu različitih uticaja koji se prepliću dopunjujući ideju o večnom domu i besmrtnosti.
Pojava stećaka hronološki je vezana za period razvoja najjače krišćanske sekte u Rimskoj imperiji – bogumilizma koji se razvija na Balkanu u X veku. U to doba dolazi do Šizme, nastanka slavenskih pravoslavnih crkava.
Ko su ljudi pod stećcima i u grobovima? Verovatno naši preci. Ko smo mi?
Sudeći po OXFORD JOURNALS 30-65% stanovnika današnje Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Srbije, Crne Gore i Makedonije predstavlja direktne potomke stanovnika ovde nastanjenih približno 20k godina, od poslednjeg Ledenog doba. Ovde se nalazi više od 70% genetskih varijacija tipičnih za evropski bazen muških gena. Danas je veoma jasna uloga Balkana u strukturisanju evropskog, naročito slavenskog muškog genetskog nasleđa.
Lokaliet Crvena stijena kod Bilećkog jezera pruža i materijalne dokaze o postojanju Balkanskog refugijuma gde poslednjih nekoliko ledenih doba nije ostavilo bitan uticaj na kontinuirano prisustvo čoveka punih 180k godina. Kao takav, lokalitet je jedinstven u svetu, a izgleda slede nove ekspedicije i nova otkrića.
Interesentno je da su stećci veoma brojni na širem području ilirske provincije Pagania oko reka Cetine i Neretve. Ko su bili Iliri kad govore slovenskim jezikom?
Isti lovci i seljaci žive ovde od pamtiveka.
Jedinstven narod sa posebnom genetikom, religijom i tradicijom kojoj su tragovi možda već zatrti kao što je naše sećanje na pretke pod stećcima.
Davor Maksimović
