SVE PIRAMIDE EGIPTA

Autor studije: Dr.sci. Semir Osmanagić

Dvadeset lokacija uz Nil i stotinu piramida

Dvije su impresije koje mi se redovno nameću prilikom obilaska piramida u Egiptu: (1) graditeljski genij i (2) odsustvo dokaza o autorima najstarijih i ujedno najvećih piramida.

Prema različitim procjenama, uz rijeku Nil na egipatskoj teritoriji je podignuto između 118 i 138 piramida. Razlike nastaju zbog postojanja građevinskih sturktura koje su jako oštećene i u ruiniranom stanju tako da se ne može sa sigurnošću tvrditi da li je riječ o nekadašnjim piramidama, mastabama ili hramovima.

Pri tome je većina podignuta na zapadnoj strani Nila, a koncentrirane su u donjem toku ove velike rijeke, u širem krugu između nekadašnjeg glavnog grada Memfisa i današnje prijestonice Kaira.

Po tvrdnjama egiptologa piramide su podizali egipatski faraoni kao svoje grobnice. Navodno su faraoni Treće, Četvrte, Pete i Šeste dinastije iz Starog kraljevstva, te Dvanaeste iz Srednjeg i Osamnaeste iz Novog kraljevstva autori ovih monumenata.

Dvadesetmilionski Kairo se proširio do samog platoa Gize i danas su odvojeni tek betonskim zidom. Piramide plaćaju danak ubrzanom zagađivanju i brojnim turističkim posjetama.

Ogroman plato Gize je djelomično uklesan i niveliran u krečnjaku, a drugim dijelom popločan blokovima. Na toj površini su podignute tri piramide poznate pod grčkim imenima: Keopsova, Kefrenova i Mikerenova. Uz svaku od njih nalazi se i po nekoliko satelitskih piramida znatno manjih dimenzija.

Keopsova piramida ima kvadratnu osnovu sa stranicama po 230 metara i procjenjenu visinu od 147 metara. Plato na samom vrhu piramide je oštećen i pretpostavlja se da je njegova površina bila 10×10 metara i da je na njoj stajao granitni piramidion. Pretpostavlja se da je masa piramidiona iznosila devet tona (u okolini se nalazi jedan piramidion), a bio je perfektne piramidalne geometrije iz jednog komada granita.

Ovo je najveća od svih egipatskih piramida. Zapremine je gotovo 2,6 miliona kubičnih metara, s više od dva miliona tona blokova. Pravilna je četverostrana piramida s identičnim nagibom od 51 stepen 50 minuta i 40 sekundi. Orijentacija je prema stranama svijeta s odstupanjem prema geografskom sjeveru od nula stepeni i dvije minute.

Uz Keopsovu piramidu se nalaze četiri manje piramide. Egiptolozi tvrde da je riječ o jednoj satelitskoj i tri „kraljičine” piramide.

Očigledno je da veći broj blokova na Keopsovoj piramidi nedostaje. Tokom perioda od nekoliko hiljada godina različite kulture su koristile kamene blokove za gradnju svojih struktura i skidale ih sa Keopsove piramide.

Dosada su pronađene tri prostorije unutar piramide: dvije iznad nivoa zemlje na visini od jedne trećine piramide („Kraljeva” i „Kraljičina”), a jedna ispod zemlje („Nedovršena”).

Na vanjskim zidovima piramide nama nikakvih oznaka graditelja, kao ni u prolazima koji vode prema prostorijama. U prostorijama nema kraljevskih insignija, hijeroglifa ili bilo kakvih simbola koji bi upućivali na autore, godinu gradnje ili svrhu ove kolosalne strukture. Nema ni kraljevskog namještaja, mumija, kostiju niti organskog materijala. Jedino se u „Kraljevoj” odaji nalazi pravougaoni granitni „ležaj” koji je po svojim dimenzijama veći od prolaza. To je omogućilo špekulacije egiptolozima da je ovdje bila Keopsova grobnica, a da je „ležaj” tu postavljen prije gradnje vanjskog omotača piramide.

Nedostatak materijalnih dokaza o graditeljima, starosti, logistici, tehnici gradnje i svrsi ove strukture upozoravaju da istraživanje najpoznatije piramide na svijetu nije završeno. Naprotiv, još uvijek smo na početku.

Kefrenova piramida je s visinom od 144 metra i kvadratnom osnovom stranica dužine po 215 metara, impresivna. Nalazeći se između dvije velike piramide postoji optička varka da je i viša od Keopsove. Stranice su joj postavljerne pod nešto višim uglom od 53 stepena i deset sekundi, a zapremina je veća od 2,2 miliona kubičnih metara.

Uz Kefrenovu piramidu se nalazi i manja, satelitska piramida o čijem se porijeklu zasad malo zna.

Mikerenova (Menkaure) piramida je umanjena replika Keopsove. Osnova joj je kvadratna s dužinom stranica od 103 metra i visinom od blizu 66 metara. Nagib je gotovo identičan kao kod Keopsove: 51°20′25″. Uz ovu piramidu se nalaze tri manje, koju egiptolozi opisuju kao “tri kraljičine piramide”. Zapremina ove strukture je znatno manja u odnosu na dvije najveće i iznosi oko 235.000 kubičnih metara. Piramide na platou Gize su povezane podzemnim tunelima.

Listu piramidalnih struktura na platou Gize zaključuje građevina koju su egiptolozi pripisali faraonu IV dinastije Kentkovesu. Riječ je o građevini podignutoj na prirodnoj osnovi od krečnjaka, stepenastog oblika. Dimenzije osnove su joj gotovo pravilan kvadrat (46×46 metara), a visina 17 metara. Nagib na rubu ove stepenaste strukutre je 74 stepena.

S ovih 12 piramidalnih građevina na platou Gize ipak još uvijek nemamo konačan spisak. Diskusije su u toku o postojanju još jedne manje piramide uz Keopsovu. Njihov tačan broj je gotovo nemoguće odrediti s obzirom da su mnogobrojni blokovi, osobito manjih piramida, zauvijek odnešeni s platoa.

Priča o egipatskim piramidama navodno započinje dvije stotine prije gradnje piramida na Gizi i to nešto južnije, na platou Saqqare. Egiptolozi tvrde da je faraonu Treće dinastije Djoseru posvećena prva piramida prije 4.650 godina. Riječ je o kolosalnoj kamenoj strukturi, stepenastog dizajna. Osnova joj je pravougaona (121×109 m), a visina respektabilnih 60 metara. Ispod piramide je tunelska mreža koja se, prema službenim podacima, pruža najmanje 5 km u dužinu. Zid, viši od 10 metara, je opasavao ovaj kompleks.

U toku je sveobuhvatna rekonstrukcija vanjskog omotača Stepanaste piramide i trenutno se zamjenjuju popucali i ruinirani kameni blokovi novim. Skele su postavljene na sve četiri strane. Na pojedinim mjestima je uočljivo da se čak i originalna geometrija piramide narušava rekonstruktivnim zahvatom.

Na platou Saqqare je mnoštvo građevina iz različitih perioda. Jedna od struktura, impresivne kvadratne osnove od 120 metara dugih stranica i samo sedam metara visine nazvana je „nezavršenom piramidom faraona Sekemketa”, koji je pripadao Trećoj dinastiji Starog kraljevstva.

Južnije je „mastaba faraona Sepseskafa” koja svojim izgledom podsjeća na stepenaste piramide Maja. Ovaj faraon je pripadao Četvrtoj faraonskoj dinastiji. Dimenzije osnove ove pravougaone strukture su 100×75 m, s visinom od 18 metara i zapreminom od 150 hiljada kubičnih metara. Nagib brida prema osnovi je 70 stepeni.

Faraonu Pete dinastije Userkafu se pripisuje gradnja danas ruinirane piramide u neposrednoj blizini Stepenaste piramide na platou Saqqare. Površina joj je kvadratna (73×73 m), a visina 49 metara. Nagib je 53°7’48”. Uz nju se nalazila manja piramida.

Nešto južnije je piramida poznata kao piramida faraona Pete dinastije Isesi. Kvadratne je osnove (79×79 m), visine 52 metra i nagiba 52 stepena. Uz nju su ostaci još dvije manje piramide.

Faraonu Unas iz Pete dinastije „dodijeljenja” je u hronološkom nizu piramida kvadratne osnove (57×57 m), visine 43 metra i nagiba 56 stepeni, uz koju se nalazi još jedna satelitska piramida.

Faraon Šeste dinastije Teti ima svoj kompleks koji se sastoji od jedne veće piramide (79×79 m, visina 53 m) i tri manje. Identične dimenzije imaju i piramide ostalih faraona Šeste dinastije: Pepija I (uz šest manjih piramida), Pepija II (s četiri manje piramide u neposrednoj okolini) i faraona Merenrea. Nagib varira između 53-57 stepeni.

Faraon Kvakare je jedini vladar Osme dinastije s piramidalnom strukturom u Egiptu: osnova građevine je kvadratna (32×32 m) s visinom od 21 m. Listu piramida u Saqqari zaključuje faraon XIII dinastije Kendjer. U ograđenom kompleksu dominirala je „prava” piramida kvadratne osnove (53×53 m), visinom od 38 m i nagibom od 55 stepeni.

Ostaci stepenaste piramide na lokaciji Zawyjet Al-Aryan se pripisuju faraonu Khabi iz Treće dinastije, doduše još uvijek bez materijalnih dokaza. Osnova joj je kvadratna, s dužinama stranica od 84 metra i pretpostavljenom visinom od 20 metara. I druga piramida na ovoj lokaciji je u ruinama. Dimenzije osnove od po 200 m su impresivne. Egiptolozi zasada pripisuju piramidu faraonu Četvrte dinastije Nebkiju.

Velika enigma po svojim dimenzijama, lokacijama i dizajnu su bile tri piramide koje se pripisuju faraonu Sneferu koji je ustanovio 4. dinastiju,. Tvrdi se da je otac Keopsa izgradio tri kolosalne piramide. Ni u jednoj nisu pronađeni njegovi posmrtni ostaci, kosti, mumija, hijeroglifi, namještaj, natpisi, keramika… Dosada otkriveni unutrašnji prolazi u ovim piramidama vode do prostorija koje nemaju nikakva obilježja ne samo ovog faraona već faraonskog Egipta uopšte.

Impresivna je stepenasta piramida u Meidumu s visinom od 92 metra i kvadratnom osnovom od 144×144 metra. Piramida je nakon originalnog završetka dograđivana s željom da od stepenaste građevine naprave „pravu” piramidu. Nagib joj je 51° 50′ 35″ i očigledno da arhitektonski pripada seriji piramida u Gizi, iako ima stepenasti karakter. Do piramide je pravougaona struktura takođe stepenastog dizajna. Nazivaju je mastabom, mada s vrlo oskudnim dokazima. Turisti su vrlo rijetki na ovoj lokaciji. Zapravo, tokom 2010. jedino je plato Gize bio dobro posjećen, ali s drugačijom strukturom turista. Većina ih je bila iz Rusije i Poljske.

Dvije arhitektonske ljepotice se nalaze u Dashuru: Crvena i Savijena piramida. Perfektna izvedba Crvene piramide plijeni: 220 metara su joj dugačke stranice u osnovi,, visina je respektabilnih 105 metara, zapremina 1,7 miliona kubika, a nagib 43° 22′. Protok vremena učinio je svoje: kameni blokovi se polako pretvaraju u pustinjski pijesak. Unutrašnji prolazi i prostorije nam ponovo ne nude odgovore o graditeljima, vremenu gradnje i svrsi.

Objašnjenje egiptologa za Savijenu piramidu je najbizarnije: kažu da je zbog strukturalnih razloga na pola gradnje promjenjen ugao iz 54° 50′ 35“ u 43° 22’. Ima li se u vidu da je ovdje riječ o iznimnom nivou arhitektonskog i graditeljskog umijeća nelogično je da se prave ovakve kardinalne greške i onda ispravljaju usred gradnje. Mnogo je logičnije da su autori ovih struktura eksperimentisali s uglovima, visinama i dizajnom. Navodno promjenjeni ugao u 43 stepena je identičan nagibu Crvene piramide koja je u neposrednoj blizini kao i visini iste (105 metara), Osnova piramide je kvadratna (188×188 m), volumen joj je više od 1,2 mil. kubična metra. Daljnja istraživanja će odgovoriti zašto je piramida “savijena” baš na određenom mjestu i kakve (energetske?) efekte to proizvodi. U blizini se nalazi i manja satelitska piramida.

Nedaleko su i ostaci piramidalne strukture koja se pripisuje faraonu XII dinastije Amenematu II. Procjenjuje se da je kvadratna osnova imala dužinu stranica od po pedesetak metara.

U blizini Gize je lokacija Abu Ravash. Piramidalni kompleks je u ruševinama. Autorstvo se pripisuje faraonu IV dinastije Djedefreu. Procjenjuje se da je piramida imala kvadratnu osnovu s dužinama stranica od 106 metara, visinom od 68 metara i nagibom od 52 stepena. Uz veću piramidu vidljivi su ostaci satelitske piramide.

Moj ovogodišnji posjet lokaciji Abusir bio je nešto duži nego obično. Inače, ova je lokacija već duže vremena zatvorena za posjete i može se ući samo uz dozvolu egipatskog Vrhovnog savjeta antikviteta. Iskoristio sam činjenicu što sam taj dan bio jedini posjetilac da pažljivo obiđem sve piramide.

Četiri su veće piramide i četiri stepenaste piramidalne građevine (“satelitske piramide”) koje egiptolozi, iz njima poznatih razloga, pripisuju faraonima Pete dinastije. Impresivne su po svojim dimenzijama i pojavi, mada zaostaju za onima u Gizi, Saqqari, Meidumu ili Dashuru. Piramida faraona Sahurea ima kvadratnu osnovu sa stranicama od po 79 metara i visinom od 47 metara. Nagib joj je 50°11’40”. Ovo je jedina piramida u koju sam ulazio, a da su joj hodnik i manja prostorija urušeni.. Zvanično je piramida u fazi rekonstrukcije mada se ništa na njoj godinama nije radilo.

Posebno je interesantna stepenasta piramida koju pirpisuju faraonu Neferirkareu. Ovo je najveća piramida u Abusiru s kvadratnom osnovom od 105×105 metara, visine 54 metra, zapremine 257.000 kubičnih metara i nagiba od 70 stepeni. Vidljivi su pokušaji da se od stepenaste piramide napravi “prava”. Ulaz u ovu piramidu nije otkriven.

Faraon Neferefre je navodno započeo s izgradnjom svoje piramide koja nikada nije završena. Osnova joj je 65×65 metara. Inače, na lokaciji su vidljivi tragovi kasnijih kultura. Riječ je o faraonskim ostacima s mnogobrojnim hijeroglifima, kamenim stubovima, uklesanim kartusima, kombinaciji bazalta, mermera i krečnjaka. No, ovi ostaci nemaju nikakve veze s obližnjim piramidama koje su znatno starije.

Četvrta veća piramida u Abusiru navodno pripada faraonu Niuserreru. Kvadratna osnova ima stranice dužine po 80 metara, visinu od 52 metra i nagib od 51° 50′ 35″, što je identično Keopsovoj piramidi.

Zatvoreni piramidalni kompleks na lokaciji Lisht sam imao priliku da posjetim 2007. Dvije veće piramide su praćene sa deset manjih. Faraon XII dinastije Amenemhat I je, prema tvrdnjama egiptologa, autor piramide dimenzija 84x84x55 m s nagibom od 54° 27′ 44″. Iz iste dinastije dolazi i faraon Senusret I koji je napravio piramidu dvostruko veće zapremine: 105x105x61 metar, s nagibom 49° 24′ i volumenom od četvrt miliona kubnih metara. Na obje piramide se primjećuje kombinacija većih i manjih blokova što upućuje na pretpostavku da su neke starije piramide razgrađivane, a nove pravljene. Ni na ovim piramidama nisam zapazio nikakvu simboliku koja pripada faraonskom dobu Egipta.

U blizini Dashura je lokacija El-Lahun čija piramida se veže za faraona XII dinastije Senusreta II. Dimenzije su joj 106x106x49 m, a nagib 42° 35′. Iz daljine podsjeća na stepenastu piramidu iz Meiduma, ali iz neposredne blizine postaje jasno da je više oštećena.

Kamena piramida u Hawari je većih dimenzija: 105x105x58 m, s nagibom 48° 45′. Slovi kao vječno počivalište faraona XII dinastije Amenemhata III. U Mazghuni je piramidalna osnova manjih dimenzija (53×53 m) i vezuje se za faraona Amenemhata IV. Na lokaciji Dhara su ostaci velike piramidalne građevine kvadratne osnove 130×130 m i pretpostavljenog faraona Khuia. Znatno južnije, u Abydosu, su ostaci jedine piramide za koju egiptolozi tvrde da pripada XVIII dinastiji i faraonu Ahmosu. Dimenzije su joj 53x53x40 m, a nagib 60°.

Istraživač piramida dr. Nabil Swelim je tokom svog dugogodišnjeg rada obradio tzv. “Sedam slojevitih monumenata ranog Starog kraljevstva”. Detaljno je opisao ruine na lokacijama Seila, Sinki, Elephantine, Hebenu, Nubt, El Qula i El Ghanimiya. S obzirom na velika oštećenja i mnoštvo građevinskog materijala koji nedostaje teško je odrediti da li je riječ o piramidama, ali sve upućuje da je riječ o stepenastim piramidalnim tvorevinama. Ovoj listi možemo pridružiti i niz piramida građenih od inferiornih materijala (cigla, blato) koje nisu odoljele zubu vremena.

Fotografija 1: Pogled na Keopsovu piramidu, mart 2010.

Očigledna su oštećenja piramide na bridovima

Fotografija 2: Erozija prilaznog platoa Gize sastavljenog od blokova krečnjaka

Fotografija 3: Oštećeni vanjski omotač Keopsove piramide otkriva da je još uvijek prisutna dilema kako su blokovi ugrađivani u ovu strukturu: (1) Oblikovani u tri obližnja kamenoloma, (2) Lijevani na licu mjesta što im daje „stopljeni” izgled, ili (3) Kombinacijom ove dvije tehnike gradnje

Fotografija 4: Na više od 30 stepeni celzijusa, hlad Keopsove piramide je dobrodošao

Fotografija 5: Na mnogobrojnim sekcijama vanjskog omotača Keopsove piramide se ne vide jasno odrezani već „stopljeni” blokovi

Fotografija 6: Kroz neveliki prolaz se ulazi u podzemnu prostoriju manje satelitske piramide koju egiptolozi smatraju za vječno počivalište kraljice Hetepheres iz

Četvrte dinastije (2521-2528 p.n.e.).

Fotografija 7: Kanal koji povezuje površinu i podzemnu prostoriju. Ovakvi prolazi su identični kod svih piramida koje se pripisuju Starom kraljevstvu.

Fotografija 8: Unutar podzemne prostorije: sem kamenih blokova nema tragova hijeroglifima, namještaju, kovčezima, artifaktima, simbolima…

Fotografija 9: Ostaci piramidiona (?) ispred Keopsove piramide

Fotografija 10: Ploča na ulazu u podzemi prolaz na kojoj se tvrdi da je

riječ o piramidi kraljice Henutsen iz IV dinastije

Fotografija 11: Satelitske piramide na platou Gize u sjeni Keopsove piramide

Fotografija 12: Ulaz u prolaz koji vodi u prostoriju unutar Kefrenove piramide

Fotografija 13: Kameni blokovi na vanjskim zidovima Kefrenove piramide

Fotografija 14: Vanjski kameni omotač na Kefrenovoj piramidi. Tehnika

je identična gradnji u drevnom Peruu i na Uskršnjem Otoku.

Fotografija 15: Vanjski pokriv Mikerenove piramide

Fotografija 16: Rekonstrukcija sfinge u martu 2010.

Fotografija 17: Vidljiva vertikalna erozija sfinge; rekonstrukcjom će se

prikriti važan dokaz izuzetne starosti sfinge

Fotografija 18: Naučnik dr. Aly Barakat s osnivačem Fondacije u Kairu u martu 2010.

Fotografija 19: Ulaz u novootvoreni muzej Imhotepa na platou Saqqare

Fotografija 20: Urezana imena vodećih arheologa koji su istraživali piramide na platou Saqqare, među kojima je i dr. Nabil Swelim, predsjednik prve Međunarodne naučne konferencije o Bosanskoj dolini piramida

Fotografija 21: Kamp njemačke ekspedicije na platou Saqqare u martu 2010.

Fotografija 22: Piramida Pepi II na platou Saqqare

Fotografija 23: Ulaz u podzemni prolaz ispod piramide Pepi II

Fotografija 24: Rekonstrukcija velike Stepenaste piramide u Saqqari u martu 2010.

Fotografija 25: Detalj s rekonstrukcije Stepenaste piramide u Saqqari u martu 2010.

Fotografija 26: Rekonstrukcija Stepenaste piramide u Saqqari

djelomično narušava originalnu geometriju piramide

Fotografija 27: Skele sa sve četiri strane Stepenaste piramide

Fotografija 28: Piramida Userkaf na platou Saqqare

Fotografija 29: Piramida Djedkare Isesi na platou Saqqare

Fotografija 30: Kameni blokovi spremni za ugradnju u Stepenastu piramidu

Fotografija 31: Piramida pripisana faraonu Sekemetu iz Treće dinastije

Fotografija 32: Njemački turisti u posjeti Stepenastoj piramidi u Meidumu u martu 2010.

Fotografija 33: Rekonstruirana sekcija vanjskog omotača piramide u Meidumu

Fotografija 34: Oštećene sekcije vanjskog omotača piramide u Meidumu

Fotografija 35: Ulaz u unutrašnjost piramide u Meidumu

Fotografija 36: Proširenje u unutrašnjosti piramide u Meidumu

Fotografija 37: Proširenje u prolazima piramide u Meidumu

Fotografija 38: Svod galerije piramide u Meidumu

Fotografija 39: Pokušaj da se tokom nadogradnje od stepenaste

dobije “prava” piramida u Meidumu ili originalni dizajn?

Fotografija 40: Autor u podnožju piramide u Meidumu u martu 2010.

Fotografija 41: Američki turisti na ulasku u Crvenu piramidu faraona Sneferea u Dashuru

Fotografija 42: Detalj vanjskog omotača Crvene piramide

Fotografija 43: Uklesane turističke stepenice u Crvenoj piramidi u Dashuru

Fotografija 44: Vanjski omotač Crvene piramide plaća danak

vremenu i polako se pretvara u pijesak

Fotografija 45: Spuštanje u unutrašnjost Crvene piramide

Fotografija 46: Prva unutrašnja galerija u Crvenoj piramidi

Fotografija 47: Svod druge galerije u Crvenoj piramidi

Fotografija 48: Improvizirane stepenice vode ka trećoj

unutrašnjoj galeriji Crvene piramide

Fotografija 49: Svod treće galerije u unutrašnjosti Crvene piramide

Fotografija 50: Savijena piramida u Dashuru

Fotografija 51: Piramidalni kompleks u Abusiru

Fotografija 52: Piramida faraona Sahure

Fotografija 53: Na platou u Abusiru su vidljivi artifakti i građevine s uklesanim hijeroglifima i kartusima na različitim čvrstim materijalima (granit, basalt, krečnjak)

koji pripadaju Petoj dinastiji, ali nemaju ništa zajedničko s građevinskim stilom

i materijalom puno starijih piramida

Fotografija 54: Piramide Abusira, navodno faraona Pete dinastije Neferirkare i Niusere

Fotografija 55: Raščišćeni ulaz u piramidu faraona Sahure

Fotografija 56: Ulaz u podzemni prolaz piramide Sahure

Fotografija 57: Podzemni prolaz u piramidu Sahure

Fotografija 58: Rekonstruirani svod piramide Sahure

Fotografija 59: Rekonstruirani bočni zidovi u unutrašnjosti piramide

Fotografija 60: Urušeni svodovi u unutrašnjosti piramide Sahure

Fotografija 61: U unutrašnjosti piramide Sahure

Fotografija 62: Rekonstruirani izlaz iz unutrašnjosti piramide Sahure

Fotografija 63: Tabla pred stepenastom mastabom Ptah Shepsesa iz Pete dinastije

Fotografija 64: Granitni pokriv u mastabi

Fotografija 65; Stepenasta piramida faraona Neferirkare; ne nosi nijedno faraonsko obilježje; izgleda da je dogradnjom pokušana biti prepravljena u “pravu” piramidu