U američkom naučnom časopisu Journal of Geographic Information System, koji izlazi već 18 godina, u broju 18 (2) od 17. marta 2026. godine objavljen je novi naučni rad dr Semira Osmanagića, glavnog istraživača projekta Bosanske doline piramida.
Ovo je njegov 43. naučni članak u posljednje dvije godine, čime se potvrđuje kontinuitet jednog od najintenzivnijih istraživačkih projekata u Evropi.
GEOMETRIJA KOJA MIJENJA NARATIV
U radu su analizirani prostorni odnosi između ključnih lokaliteta u Visokom:
- Bosanska piramida Sunca
- Bosanska piramida Mjeseca
- Bosanska piramida Zmaja
- Piramida Ljubavi
- Tumulus u Vratnici
- ulaz u tunel Ravne
- te okolni dominantni vrhovi (Četnica, Krtnice, Bedem)
Rezultati pokazuju da njihov raspored slijedi logaritamsku (Fibonačijevu) spiralu — jedan od najfundamentalnijih matematičkih obrazaca u prirodi.
NAUKA UMJESTO PRETPOSTAVKI
Za razliku od ranijih interpretacija, ovaj rad koristi rigorozne naučne metode:
- Monte Carlo simulacije (do 100.000 ponavljanja)
- GIS analizu zasnovanu na preciznim LiDAR podacima
- prostorne null modele (testiranje slučajnosti)
- iscrpnu analizu svih mogućih kombinacija tačaka (252 varijante)
- testove robusnosti (rotacija, promjena parametara, uklanjanje tačaka, šum u podacima)
Svaki od ovih testova imao je isti cilj:
pokušati dokazati da je raspored slučajan.
REZULTAT KOJI IZAZIVA PAŽNJU
Rezultat je jasan:
- nijedan model zasnovan na slučajnosti
- nijedna alternativna geometrija
- nijedna kombinacija testiranih varijanti
nije uspjela reproducirati isti obrazac pod istim uslovima.
Drugim riječima:
primijenjene naučne metode sistematski su odbacile slučajnost kao objašnjenje.
ŠTA TO ZNAČI
Ovaj rad ne tvrdi ko je i kada gradio ove strukture.
Ali postavlja ključno pitanje:
ako raspored nije slučajan — šta ga je oblikovalo?
Time se diskusija o bosanskim piramidama pomjera sa nivoa spekulacije na nivo mjerljivih i testiranih obrazaca.
ŠIRI ZNAČAJ
Metodologija razvijena u ovom radu može se primijeniti globalno:
- na arheološke lokalitete
- prirodne formacije
- urbane strukture
otvarajući novu eru u analizi prostora i geometrije u prirodi i historiji.
O ČASOPISU
Journal of Geographic Information System (JGIS) je međunarodni recenzirani naučni časopis posvećen najnovijim dostignućima u oblasti geografskih informacionih sistema. Njegova misija je da prati i dokumentuje najsavremenija istraživanja te potiče razvoj nauke u brzo napredujućim disciplinama koje povezuju prostor, tehnologiju i analizu podataka. Časopis objavljuje originalne naučne radove iz širokog spektra oblasti, uključujući kartografiju i geodeziju, prostornu analizu, daljinska istraživanja, obradu prostornih podataka, kao i napredne algoritme i modele za razumijevanje kompleksnih geografskih obrazaca.
NAUČNI RAD
Cijeli rad dostupan je na:
https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=150188
ZAVRŠNA PORUKA
Ako se isti obrazac ne može dobiti slučajno — onda više ne govorimo o slučaju, nego o sistemu.
Među 11 pronađenih Fibonačijevih spirala u Bosanskoj dolini piramida, jedna od njih prikazuje vrhove Bosanske piramide Zmaja, vrh uzvišenja Četnica, vrh Bosanske piramide Ljubavi i vrh Bosanske piramide Mjeseca
