Međunarodni naučni časopis sa dvostrukom recenzijom (peer-reviewed) objavio je novi istraživački rad autora dr. Semira Osmanagića, glavnog istraživača projekta Bosanske doline piramida, zajedno sa terenskom arheologinjom Ajlom Šabanija-Softić, MA, koja je vodila svakodnevna arheološka iskopavanja.
Rad je objavljen u časopisu Archaeological Discovery (Vol. 14, No. 2, 2026) i predstavlja prvo kontrolisano arheološko iskopavanje tunela Ravne 6 u Visokom.
Pročitajte rad: DOI 10.4236/ad.2026.142009
Šta je otkriveno?
Tokom sezone 2025. otvoren je i dokumentovan ranije nedostupan dio podzemnog kompleksa Ravne:
- 125 metara tunela sada je dostupno
- oko 60 metara očišćeno tokom 2025. godine
- suhozidne strukture dužine do 5 metara
- drveni artefakti pronađeni na originalnim pozicijama
- životinjski ostaci (NISP = 11)
- kompletna geodetska i stratigrafska dokumentacija
Sva istraživanja provedena su uz zvanične dozvole i u skladu sa standardnim arheološkim metodama.
Šta nam datiranje zaista govori
Tri uzorka drveta analizirana su metodom AMS radiokarbonskog datiranja:
- 415 ± 29 BP
- 433 ± 28 BP
- 402 ± 29 BP
Rezultati odgovaraju periodu kraja 15. i početka 16. stoljeća
Ključna interpretacija
Ovi rezultati pokazuju da je posljednja faza kada je ovaj dio tunela (do ~100 metara od ulaza) bio otvoren i pristupačan datirana u kasni 15. i rani 16. vijek.
Nakon tog perioda:
- formirani su slojevi zemlje, gline i vegetacije iznad ulaza
- pristup tim dijelovima bio je izgubljen stoljećima
Ovo se jasno poklapa sa debelim slojevima materijala koji su blokirali prolaze.
Inženjerski sistem pod zemljom
Istraživanje je otkrilo jasno definisanu unutrašnju strukturu:
- stabilne konglomeratne zidove i svodove
- kompaktni glineni pod deblji od 1 metra
- namjerne naslage zatrpavanja (backfill)
- izgrađene kamene suhozidne strukture
Geometrija, kontinuitet i organizacija prolaza pokazuju da tuneli Ravne nisu slučajne prirodne formacije, već inženjerski oblikovan podzemni sistem.
Zašto je ovo važno
Ova studija donosi:
- kontrolisano iskopavanje
- dokumentovanu stratigrafiju
- artefakte u originalnom kontekstu
- laboratorijski potvrđene datume
Time se po prvi put uspostavlja čvrsta hronološka osnova za jednu fazu aktivnosti i objašnjava kako i kada su dijelovi tunela postali nedostupni.
Terenski tim
- Ajla Šabanija-Softić (MA arheologije) – rukovodilac iskopavanja
- dr. Semir Osmanagić – koncept istraživanja i interpretacija
Zaključak
Stotinama godina ovi tuneli su bili skriveni.
Danas znamo:
- bili su dostupni i u kasnom srednjem vijeku
- njihova struktura pokazuje namjernu izgradnju, a ne slučajnu prirodnu pojavu
Cijeli rad
Dostupan ovdje: https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=150660
Galerija
