Šira zona grada Visoko od ušća rijeke Fojnice u Bosnu uzvodno u zahvatu, desnom obalom od oko jednog kilometra i u dužini od oko četiri kilometra, te lijevom obalom u zahvatu od oko dva kilometra nizvodno rijekama Fojnicom i Bosnom, do sela Topuzovo Polje, obiluje čudnim, bolje rečeno izrazito neuobičajenim reljefnim formama gdje se posebno ističu tri formacije:
UVOD
Šira zona grada Visoko od ušća rijeke Fojnice u Bosnu uzvodno u zahvatu, desnom obalom od oko jednog kilometra i u dužini od oko četiri kilometra, te lijevom obalom u zahvatu od oko dva kilometra nizvodno rijekama Fojnicom i Bosnom, do sela Topuzovo Polje, obiluje čudnim, bolje rečeno izrazito neuobičajenim reljefnim formama gdje se posebno ističu tri formacije:
-
Brdo GRAD, u novije vrijeme i VISOČICA (toponim VISOČICA je nastao u ranim šezdesetim godinama prošlog vijeka, nakon prvog aerofotogrametrijskog snimanja od strane JNA) s koordinatama: Y= 6514550, X= 4870291, te H= 767 mnm. (pravougle koordinate u Gauss-Krigerovoj projekciji po Beselovom elipsoidu), odnosno: F= 43 st. 58 min. 36 sec. i L: 18 st. 10 min. 35 sec. (geografske koordinate u UTM projekciji po WGS-84 elipsoidu.)
-
Na mapama bezimeno uzvišenje iznad zaseoka PLJEŠEVICA, s podtoponimom HRAŠĆE, na desnoj obali rijeke Fojnice, s koordinatama: Y= 6516538, X= 4869791, te H= 660 mnm. (pravougle koo. Gauss-Kriger projekcija, Beslov elipsoid).
-
Uzvišenje BUČKI GAJ, na desnoj obali rijeke Fojnice, iznad sela Buci, s koordinatama: Y= 6515007, X= 4868156, te H= 582 mnm. (pravougle koo. Gauss-Kriger, Besel).
Predmet ove analize bit će samo brdo GRAD. Naime, ostala dva objekta su u mnogim elementima istovjetna s GRADOM, ali kako u planovima istraživanja nisu predviđeni neki značajniji radovi, to će se topografske analize ovih lokacija obaviti kasnije.
BRDO GRAD TOPONIM:
Malo pažljivijim pogledom na ovo brdo, na kome se nalaze ruine srednjovjekovne tvrđave VISOKI, stiče se dojam da je ono „presađeno“ iz nekog drugog prostora. U ranu jesen, kada priroda mijenja boje, boja vegetacije, posebno nižeg rastinja, naglašeno se razlikuje od okoline. Nije mi poznato da li igdje u svijetu postoji toponim GRAD za bilo kakvo uzvišenje. U Bosni postoji više GRADINA, GRADIŠTA ili GRADIŠĆA, i svi se odnose na fortifikacijske objekta ILIRSKE obrane. Toponim za tvrđavu na GRADU je VISOKI, sama tvrđava je takve veličine, da ne postoji nikakav razlog da se naziva gradom, kako u smislu stanovanja, tako i u smislu građenja.Na sjevernim padinama GRADA, u prvoj trećini visine, skoro simetrično raspoređeni, nalaze se još dva veoma interesentna podtoponima, sačuvani kod lokalnog stanovništva pod nazivom KAPIJA.Zapadno od GRADA, na uzvišenju odvojenim platoom nalazi se selo GRAD, selo je formirano u novije doba, najvjerovatnije po okupaciji Bosne od Austro-Ugarske Monarhije i bilo je naseljeno pravoslavnim življem. Toponim GRAD za skupinu od tri do četiri male izbe, može se povezati samo za najbliži stariji toponim, a to je GRAD s KAPIJAMA.
TOPOGRAFIJA I GEOMETRIJA:
Padina GRADA sa sjeverne strane, u tlocrtu, predstavlja skoro idealan ravnostrani trokut. Vršni ugao, kada se produže predpostavljene ivice do sjecišta, iznosi 60 stepeni, te u bilo kojoj predpostavci nadmorske visine osnove, temelja GRADA i druga dva ugla iznose po 60 stepeni, a samim time i stranice trokuta su skoro identične. Sjeverna padina od vrha do podnožja predstavlja četiri pravilno raspoređene plohe različitih kosina, tri linije promjene padova su horizontalne, s neznatnim lokalnim devijacijama. Istočna strana je identična sjevernoj, s tim što u pravcu juga ima nastavak u obliku polukružnog ispupčenja, koje ima znatno blaže pokose, te se stiče dojam da je ovaj polukružni produžetak, koji se nastavlja južnom stranom pod uglom od 45 stepeni prema zapadu, naknadno dodan. Istočnom i južnom stranom usječen je put, planuma od cca 4,5 metara. Zapadna padina do kontakta s platoom je također identična sjevernoj trokutnoj plohi, u smislu podužnih, ravnomjerno raspoređenih pokosa. Nastavak padine ispod nivoa platoa jasno nagovještava plohu koja prolazi kroz oslonjeni plato u pravcu juga.
ORIJENTACIJA:
Za analizu orijentacije GRADA korištena je vojno-topografska karta TK 25. Radi fiksiranja najvjerovatnijih ivica prednjeg, sjevernog trokuta uzeti su parametri erozije na padinama većim od 35 stepeni, moguće horizontalno vrtloženje vode (u nekim davnim vremenima) kao i drugi parametri koji sekunadarno utiču na formiranje reljefa. Sjecište ovako utvrđenih ivica se grafičkom tačnošću poklapa s trigonometrom na GRADU, a horizontalni ugao između lijeve i desne ivice iznosi 59 stepeni i 50 minuta.Simetrala ovog ugla poklapa se s linijom koju materijalizuje Trigonometar GRAD, minaret džamije u Rosuljama, s odstupanjem od oko jednog metra i zapadna ivica najvisočije kuće u selu Šaćići. Novembra 2005., te ponovljeno marta 2006. godine, geodetska grupa Geodetskog Zavoda BiH predvođena Enverom Buzom, izvršila je materijaliziranje ove simetrale i konstatirala, direktnim mjerenjem, da se simetrala poklapa sa zvijezdom Sjevernjačom uz + (desno) 12 sekundi odstupanja. Mjerenje je izvršeno Totalnom Stanicom, TS 600-Topcon.
Pojednostavljeno, brdo GRAD je orijentirano prema sjeveru s izuzetnom tačnošću, a obzirom na oblik i prema Istoku i Zapadu.
ZAKLJUČAK:
Geodetski i geometrijski gledano, brdo GRAD u opisanim koordinatama PREDSTAVLJA NESAVRŠENU PIRAMIDU ZARUBLJENOG TIPA, PRAVILNO ORIJENTIRANU PREMA GEOGRAFSKIM STRANAMA SVIJETA.
Sarajevo, juni 2006. godine.
Analiza, elaboracija i zaključak:
Enver BUZA, geodeta
Geodetski Zavod BiH
Sarajevo
